თინიკაშვილი, დ. – „მესამე პასუხის“ პასუხი ისტორიის დოქტორს

არიან ადამიანები, რომლებთან კამათს აზრი არ აქვს ან იმის გამო, რომ მათი მსჯელობის აბსურდულობა ისედაც გასაგებია ყველასთვის, ან ავტორის სიხისტისა და მოუქნელობის გამო, რომელსაც უბრალოდ არ აქვს უნარი საკუთარი პოზიციის გადაფასება-დახვეწისა (როგორი დასაბუთებაც არ უნდა შეაგებო მას). მამა ლევანი ცოტა სხვა კატეგორიას მიეკუთვნება. მას აუცილებლად ბოლომდე უნდა „ჩაჰყვე”, თორემ ადვილად შეძლებს არაკომპეტენტური მასების დარწმუნებას სინამდვილის ხედვის საკუთარ ინტერპრეტაციაში. ამას კი ნამდვილად არ ვისურვებდი! გარდა ამისა, ამ საკითხზე პოლემიკას თვალს ადევნებს, ასე ვთქვათ, ჯერ კიდევ ნეიტრალური, არაწინასწარ-განწყობილ მკითხველთა კატეგორიაც, რომელიც თავისუფალია ყოველგვარი კონიუნქტურისგან და სურს ობიექტურად გაერკვეს დისკუსირებად საკითხში. სწორედ ეს გარემოება მაიძულებს კვლავ დავხარჯო დრო და ენერგია მორიგი წერილების დასაწერად, რადგან გასამარგლი მცენარეები ჯერ კიდევ ჩანს.
მაშ ასე, მესამე საპასუხო წერილში (http://www.orthodoxtheology.ge/მესამე-პასუხი-დავით-თინი/ ) მამა ლევანი ყურადღების მიღმა არ ტოვებს ჩემს მიერ გამოთქმულ შეხედულებას, რომ საქართველოში ძნელია სასულიერო პირთან პოლემიკის დაწყება ერისკაცის მხრიდან, რაზეც შემდეგს აღნიშნავს: „საწუწუნო ჩვენ უფრო გვაქვს, რადგან სადაც ბ-ნი დავითი აქვეყნებს თავის ჩვენდამი კრიტიკულ წერილებს (www.azrebi.ge), აი იქ კი ნამდვილად – საიტის შემქმნელებიდან, მასპინძელ-სტუმრებიდან დაწყებული, მკითხველის უმრავლესობით დამთავრებული – სასულიერო პირის გაგონებაზე სიბნელე ელანდებათ, შესაბამისად, ჩვენი არგუმენტაციისა და ლოგიკურობის ხარისხის მიუხედავად, მათი წინასწარგანზრახული შეხედულებით ბ-ნი დავითი ყოველთვის კარგ პოზიციაში აღმოჩნდება”.
საინტერესოა, რატომ ფიქრობს ოპონენტი, რომ მხოლოდ ილიაუნელმა აუდიტორიამ უნდა იკითხოს ჩემი პასუხები? გარდა ამისა, ილიას სახელმწიფო უნივერსიტეტში არავინ სვამს ტოლობის ნიშანს სასულიერო პირებსა და სიბნელეს შორის. ჩვენს ოპონენტს რომ მხოლოდ ვარაუდი არ ეგონოს ეს მოსაზრება, შევახსენებ, რომ სწორედ აქ მოღვაწეობდა და მოღვაწეობს ორი სასულიერო პირი: დეკანოზები ზაზა თევზაძე და კახაბერ კურტანიძე, მიუხედავად იმისა, რომ ეს უნივერსიტეტი საქართველოში უპირველეს სეკულარულ უმაღლეს სასწავლებლად ითვლება.
მამა ლევანი ასევე დაუსაბუთებლად ვარაუდობს შემდეგს: „რაც შეეხება „დემაგოგიას” და ჩვენს ბოდიშის მოხდას – მართალი ბრძანდება ბ-ნი დავითი როცა ბრძანებს: „ეს ღირსეული საქციელია”, მაგრამ ასევე ღირსეულადაც არის ბოდიშის მიღებაც საჭირო”. გულწრფელად არ მესმის რატომ თვლის ოპონენტი, რომ მისგან ბოდიშის მოხდას ღირსეულად არ ვიღებ.
პატივცემული დეკანოზი ბოლო წერილში რატომღაც ცდილობს ხელახლა განუმარტოს მკითხველთ თუ რამ გამოიწვია ჩემი უკმაყოფილება: „ბ-ნ დავითს არ მოეწონა ჩვენი რეცენზიის სულისკვეთება და მან იეჭვა, რომ ჩვენ ნეგატიურად ვართ განწყობილი ლათინური ეკლესიისა და საქართველოს ეკლესიას შორის „თბილი” ურთიერთობების „დადასტურებული” ისტორიული ფაქტების მიმართ, მაგრამ, სიმართლე უნდა ითქვას, ჩვენს რეცენზიაში არც გვიფიქრია ოდნავ მაინც შევხებოდით „თბილ” თუ „ცივ” ურთიერთობებს, შეგახსენებთ ამ რეცენზიის საკამათო მუხლს: „ წმინდა მიწაზე, მცირე აზიაში და ათონის მთაზე არსებული ქართული მონასტრები არ იყო მცხეთის საყდარის იურისდიქციაში, შესაბამისად, მათი ურთიერთობები ლათინებთან არ შეიძლება ჩაითვალოს ზოგადად საქართველოს ეკლესიის ურთიერთობად დასავლეთის ეკლესიასთან. აქედან გამომდინარე, წინამდებარე წერილის სათაური, ვფიქრობ, ჰიპერბოლიზირებულია”.
მინდა დავაზუსტო, რომ ეს არ ყოფილა მთავარი საკამათო მუხლი. ჩემს კრიტიკულ გამოხმაურებაში პირველივე (და უმთავრესი) საკამათო მუხლი ამ რეცენზიიდან შემდეგი იყო: „თეზა იმის შესახებ, რომ მცხეთის საყდარს არ შეუწყვეტია ურთიერთობა რომთან მეცამეტე საუკუნემდე მთლად სწორი არ უნდა იყოს, რადგან მცირე აზიაში პოლიტიკური სიტუაციის შეცვლის შედეგად ლათინები, ცხადია აკონტროლებდენ საეკლესიო პოლიტიკასაც, შესაბამისად, ამ არეალში არსებული ქართული მონასტრების ურთიერთობა ლათინებთან არ იყო ნებაყოფლობითი, არამედ მხოლოდ პოლიტიკური რეალობის ანაბეჭდი”.
მაგრამ დავანებოთ იმას თავი, რეცენზიის რომელმა ნაწილმა უფრო მეტად გამოიწვია ჩემი კრიტიკა, რადგან ოპონენტის მხრიდან უფრო საინტერესო შეხედულებებმა თუ მანევრებმა სწორედ პოლემიკის დროს იჩინა თავი, როგორც ამას თავიდანვე ვვარაუდობდი.
ოპონენტი წერს: „ბ-ნი დავითი თავის 1500 წლოვან ექსკურს ასე ამართლებს თავის მეორე საპასუხო წერილში: “საკითხის სრული განხილვისთვის მე დამჭირდა ზოგადი კონტექსტის (როგორც გეოგრაფიულად, ისე დროითად) წარმოდგენა, რათა მეჩვენებინა, რომ ზოგადი აღმოსავლურ ქრისტიანული (ვგულისხმობ, ბიზანტიური) მიდგომისგან არც ქართლის ეკლესიის საეკლესიო პოლიტიკა იყო განსხვავებული” – რაც არასწორი დამოკიდებულებაა”. ამის შემდეგ მამა ლევანი სრულიად არალოგიკურ გადასვლას აკეთებს და მხოლოდ იმ კონკრეტულ ფაქტზე ამახვილებს ყურადღებას, რომელიც, როგორც ჩანს, მისთვის იოლი საკრიტიკოა, კერძოდ მხოლოდ ქართულ რეალობიდან და ისიც მხოლოდ პატრიარქ კირიონ პირველის ურთიერთობას ახსენებს რომის პაპთან: „კვლავაც ვმეორდებით და ვიტყვით: თუ კირიონ პირველს ურთიერთობა ჰქონდა რომის პაპ გრიგოლ დიოლოღოსთან – ეს ვერაფერი არგუმენტია, რადგან ამ დროს მსოფლიოში ეკლესია ერთი მთლიანი ორგანიზმია და ამ ორგანიზმის შიგნით განხორციელებული ურთიერთობები ნორმაა, სტანდარტია…”
ნუთუ ამ მხრივ სხვა ფაქტებსა და არგუმენტებს არ შეიცავდა ჩემი წერილი? ან რატომ აღარაფერს წერს მამა ლევანი, მაგ., ჩემს მიერ გამოვლენილი მისი კაზუისტური მანევრების შესახებ (მაგ., გიორგი მთაწმინდელთან მიმართებაში)? ჩავთვალო, რომ მეთანხმება ჩვენი პოლემიკის ამ უმნიშვნელოვანეს მონაკვეთთან დაკავშირებით? თუ ასე არ არის, მაშ რატომ დუმს ოპონენტი და აღარ ცდილობს კონტრ-კრიტიკა შემოგვაგებოს ამ საკვანძო საკითხზე?
პატივცემული დეკანოზი სათანადო კონტექსტში გამარჯვებული ტონით აცხადებს, რომ „რომის ეკლესიის წმინდანთა დასში ქართველი ათონელი მამები არ არიან!” ამით მას თითქოს შემდეგი გარემოების წარმოჩენა სურს: მხოლოდ იმის გამო, რომ ხსენებული წმინდანები კათოლიკურ კალენდარში არ არის შეტანილი, რომის ეკლესია პატივს არ სცემს და, უფრო მეტიც, არ აღიარებს აღმოსავლურ-ქრისტიანულ სულიერ მემკვიდრეობას და მის წმინდა მოღვაწეებს. ოპონენტს აქ მოკლედ მივუთითებთ იმ ოფიციალურ კათოლიკურ დოკუმენტებზე, სადაც მაქსიმალურად პოზიტიური დამოკიდებულებაა გამოხატული ეკლესიის აღმოსავლური „ფილტვისადმი”. ამ მხრივ, მამა ლევანისთვის ნამდვილად არ იქნებოდა ზედმეტი თუკი ის გაეცნობოდა ვატიკანის მეორე კრების დეკრეტებს Unitatis Redintegratio (განსაკუთრებით 15 და 3 პარაგრაფებს) და Orientalium Ecclesiarum [1]; ასევე იოანე პავლე მეორის სამოციქულო ეპისტოლეს Orientale Lumen [2] და მისივე ენციკლიკას “Ut Unum Sint” [3].
გარდა ამისა, ნურც იმას დავივიწყებთ, რომ რომის კათოლიკური ეკლესია აღიარებს მართლმადიდებელ ეკლესიაში აღსრულებული საიდუმლოებების მადლმოსილებას (ჩვენგან განსხვავებით). ბუნებრივია თუ მოცემულ ეკლესიაში სულიწმინდის მოქმედებას აღიარებ, მაშინ ავტომატურად ამ ეკლესიის წმინდა მოღვაწეების სულიერი გამოცდილების კეთილთვისებიანობასაც აღიარებ. თუმცა აქვე ისიც აღვსანიშნავია, რომ თუ რომს არ სურს ისეთი ანტიკათოლიკე მოღვაწეების აღიარება, როგორებიც იყვნენ ეგნატე ბრიანჩანინოვი ან იუსტინე პოპოვიჩი, ესეც სავსებით გასაგებია, რადგან არც თავად მართლმადიდებელ ეკლესიაში იზიარებენ ცალსახად ამ მოღვაწეთა ანტიდასავლურ და ზოგადად ექსკლუზივისტურ თეოლოგიურ ხედვას. მათ მსჯელობებში აშკარად შეიმჩნევა დასავლური საქრისტიანოს ადეკვატური აღქმის დეფიციტი. და თუ ადამიანი წმინდანად არის შერაცხილი, ეს სულაც არ ნიშნავს იმას, რომ მის მიერ გამოთქმული ყველა (ან თუნდაც უმეტესი) თეოლოგიური შეხედულება უცდომელია. საბედნიეროდ, მართლმადიდებლურ სამყაროს ამ მხრივ ღირსეული და დამაჯერებელი წარმომადგენლებიც ჰყავს, რომელთა დამოკიდებულებაც, ვფიქრობ, მისაბაძი უნდა იყოს ჩვენთვის. ასეთები იყვნენ, მაგ., თეოლოგ-მეცნიერთა შორის: გიორგი ფლოროვსკი, იოანე მეიენდორფი, იოანე შახოვსკოი და სხვ. კანონიზირებულ მოღვაწეთა შორის: წმ. ფილარეტ დროზდოვი, წმ. ინოკენტი ხერსონელი და სხვ.
აქ, ალბათ, ოპონენტი ნიშნის მოგებით გვკითხავს: მე-9 და მე-11 საუკუნეების რომისა და კონსტანტინეპოლის დაპირისპირებების დროს მთავარ მოქმედ აღმოსავლელ ფიგურებს თუ აღიარებს რომიო? მაგრამ ფოტიოსის დროინდელი (მე-9 ს.) განხეთქილება ხომ რომთან შერიგებით დასრულდა? მე-11 საუკუნის დიდი განხეთქილების გამო კი, როგორც ჩვენს ერთ-ერთ წინა წერილშიც აღვნიშნეთ, არც მართლმადიდებელი ეკლესია და არც რომის კათოლიკური ეკლესია აღიარებს საკუთარ „გმირებს” – პატრიარქ მიქაელ კერულარიოსსა და კარდინალ ჰუმბერტს.
ამ კონტექსტში უნდა ვახსენოთ ასევე 2000 წელს რომის ეკლესიის ორგანიზებით კოლიზეუმში ჩატარებული ლოცვა (არა ლიტურგია), რომელშიც სხვადასხვა ქრისტიანული ეკლესია იღებდა მონაწილეობას მართლმადიდებლების ჩათვლით. ლოცვისას მოხსენიებულნი იქნენ სხვადასხვა ეკლესიის ის წმინდა მოღვაწენი, რომლებმაც ქრისტიანული რწმენისთვის საკუთარი სიცოცხლე გაწირეს სხვადასხვა დიქტატორული რეჟიმის პირობებში.
რაც შეეხება საეკლესიო კალენდარს: ბოსეს (იტალია) სამონასტრო კალენდარში მოხსენიებულნი არიან სხვადასხვა ქრისტიანული ეკლესიის წმინდანები, რომლებიც დიდი განხეთქილების (1054წ.) შემდეგ მოღვაწეობდნენ! სწორედ ვატიკანის ორგანიზებით ამ მონასტერში ყოველწლიურად ტარდება საერთაშორისო კონფერენციები აღმოსავლეთის ეკლესიების სულიერი ტრადიციის სხვადასხვა საკითხზე, ასევე აღმოსავლელ წმინდანთა ცხოვრებასა და მათ თეოლოგიაზე.
ნიშანდობლივია ასევე რომის ეკლესიის კეთილგანწყობა ისეთი ინიციატივებისადმი, როგორიცაა საერთო ქრისტიანულ თემების ორგანიზება, რომელშიც დენომინაციის მიუხედავად ყველა ქრისტიანს შეუძლია გაერთიანება. მაგ., აღსანიშნავია პაპ იოანე XXIII-ის საკმაოდ თბილი ურთიერთობა ტეზეს ეკუმენური მონასტრის წინამძღვართან, ძმა როჟე შუთსთან. ეს უკანასკნელი ვატიკანის მეორე კრებაზე დამკვირვებლადაც კი მიიწვიეს (სხვათა შორის, მართლმადიდებლური მხრიდან ამ კრებაზე მიიწვიეს ცნობილი თეოლოგი, ნიკოლოზ აფანასიევიც). ძმა როჟეს პაპისთვის ერთხელ უკითხავს: „წმინდაო მამაო, რატომ გვენდობით ასე?” – „უცოდველი თვალები გაქვთ”, უპასუხია პაპს [4]. შემდგომშიც, პაპ იოანე პავლე მეორესაც დიდი მეგობრობა აკავშირებდა ძმა როჟესთან, რომელიც წარმოშობით პროტესტანტი გახლდათ. წინამორბედ პაპებთან შედარებით თავისი კონსერვატიზმით გამორჩეულმა ამჟამინდელმა რომის პაპმა ბენედიქტე XVI-მაც კი თავისი ხელით აზიარა ძმა როჟე, რომლის რელიგიურ იდენტობას ნამდვილად ვერ განვსაზღვრავთ, როგორც „კათოლიკური”.
ყოველივე ამის ფონზე ბუნებრივია ვიფიქროთ, რომ აღმოსავლელი მოღვაწეების რომაულ კალენდარში ფორმალური შეტანა უბრალოდ დროის საკითხია. ამასთან ისიც გავითვალისწინოთ, რომ ყოფილა შემთხვევები როცა ერთ მართლმადიდებელ ეკლესიაში რომელიმე მოღვაწე წმინდანად ყოფილა შერაცხული, მეორე მართლმადიდებელ ეკლესიაში კი მოგვიანებით მოუხდენიათ მისი კანონიზაცია. ამიტომ ფორმალურ მხარეს ნაკლები მნიშვნელობა უნდა მიენიჭოს.
განვაგრძოთ ოპონენტის სხვა „პუნქტების” განხილვა. იმის დასამტკიცებლად, რომ რომაელ ლათინებს შეუძლებელია კეთილგანწყობილი ურთიერთობა ჰქონოდათ ათონზე ივერიელ ბერებთან, მამა ლევანი შემდეგ ფაქტს იშველიებს: „1274 წელს ლათინებმა დაარბიეს და ამოხოცეს ივერონის საძმო, ლათინებმა და არა ჯვაროსნებმა, მაგრამ შედეგისთვის ამას მნიშვნელობა არ აქვს და ამგვარი ქმედებანი ათონზე ლათინთა ბატონობის დროს უამრავი იყო (Д. Оболенский, Византийских портретов М. Янус-к, 1998, c. 500)”.
აი, აქ კი ძალიან საინტერესო მონაკვეთს მივადექით ოპონენტის წერილიდან.
ამ ისტორიული ფაქტის წარმოდგენა ათონელთა წინააღმდეგ ლათინთა აგრესიის დასტურად სრულიად შეუძლებელია შემდეგ მიზეზთა გამო:
  1. როგორც ვნახეთ, ზემოთწარმოდგენილი სიტყვების წყაროდ მამა ლევანი ასახელებს შემდეგ წიგნს: Д. Оболенский, Византийских портретов М. Янус-к, 1998, c. 500. მაგრამ ასეთი წიგნი არ არსებობს! ამ ინგლისელი ისტორიკოსის (წარმოშობით რუსის) რუსულ ენაზე ნათარგმნ ამ ნაშრომს შემდეგი სახელწოდება აქვს: Оболенский Д. Византийское Содружество Наций. Шесть византийских портретов М.: Янус-К, 1998, რომელიც ინტერნეტშიც მოიპოვება. ვფიქრობ, ისტორიის დოქტორის ხარისხის მქონე მეცნიერისთვის, მით უმეტეს, პოლემიკაში ჩართულისთვის, სადაც თითოეულ დამოწმებულ წყაროს შეიძლება გადამწყვეტი მნიშვნელობა ჰქონდეს, ამგვარი შეცდომის უნებლიედ დაშვება ნაკლებად დამაჯერებელია.
  1. ხსენებული წიგნის არც მე-500 გვერდზე და არც სადმე სხვაგან (მთელს წიგნში!) არ წერია ის სიტყვები, რომლის წყაროდაც, მამა ლევანი, ობოლენსკის ამ ნაშრომს ასახელებს! ვფიქრობ, ასე ზერელედ (ან სულაც შეგნებულად) პოლემიკის წარმოება ნამდვილად არ უნდა მატებდეს ჩვენს ოპონენტს პროფესიულ ღირსებას. ძალიან სამწუხაროა.
  1. მამა ლევანის მიერ დამოწმებული ფაქტი იმის თაობაზე, რომ 1274 წელს ლათინმა ჯვაროსნებმა ამოხოცეს ათონელი ბერები წარმოადგენს ანაქრონიზმს, რადგან არც ბიზანტიურ და არც ლათინურ წყაროებში ჯვაროსნები ათონის მთაზე აღარ ჩანან 1230 წლის შემდეგ! რასაკვირველია, ეს არ ნიშნავს იმას, რომ ამგვარ ბარბაროსობას ადგილი არ ჰქონია ათონზე და ეკლესიაც სამართლიანად იხსენიებს ათონზე მოწყვეტილთ, როგორც მოწამეებს, მაგრამ ეს დანაშაული არ უნდა „ავკიდოთ” ლათინ ჯვაროსნებს. უფრო მეტად სავარაუდოა, რომ ამის ჩამდენნი იყვნენ განძის მაძიებელი მეკობრეები, რომლებიც სწორედ მე-13 საუკუნეში ეგეოსის ზღვაში მრავლად იყვნენ. ამის შესახებ ჩემი კოლეგა, იოანე კაზარიანი უფრო მეტად შემდეგი თვალსაზრისისკენ იხრება: ხსენებულ წელს თავდამსხმელები იყვნენ ან აგიბელინები – დასავლელ იმპერატორის წარმომადგენლები ან ალმუგავარები, რომლებიც იყვნენ ჯარისკაცები წარმოშობით კატალონიიდან. სხვათა შორის, სწორედ ალმუგავარები დაესხნენ თავს ათონს 1306-7 წლებში, დაარბიეს ეკლესია-მონასტრები და ამოხოცეს ბერები.
  1. მოსაზრება ლათინი ჯვაროსნების მიერ განხორციელებულ ხსენებულ ძალადობაზე ასევე აბსურდულია შემდეგი მარტივი მიზეზის გამოც – ჯვაროსნული ლაშქრობები 1274 წლისთვის უბრალოდ აღარ არსებობდა! [5].
  1. მაქვს ეჭვი, რომ მამა ლევანს ობოლენსკის ეს ნაშრომი საერთოდ არ აქვს წაკითხული, ყოველ შემთხვევაში ის გვერდი მაინც, რომელსაც უთითებს, რადგან ზუსტად მე-500 გვერდზე ისეთი რამ წერია, რაც სწორედ ჩემს პოზიციებს ამყარებს: ისტორიკოსი წერს იმის შესახებ თუ როგორ ძარცვავდა ათონურ მონასტრებს 1206 წლიდან 1213 წლამდე ფრანკი ბარონების მეშვეობით ლათინი ეპისკოპოსი სევასტოსი (ის ასევე ბერებსაც აწამებდა თითქოსდა გადამალული განძის მოპოვების მიზნით). ამ ბარბაროსობის შეტყობისთანავე პაპმა ინოკენტი მესამემ და კონსტანტინეპოლის ლათინმა იმპერატორმა, ჰენრი ფლანდრიელმა დასაჯეს ეს ეპისკოპოსი! [6].
  1. ბუნებრივია ზოგიერთი ასეთი ოდიოზური ლათინი ეპისკოპოსის მხრიდან განხორციელებულ ძალადობის შემდეგ ათონელ ბერებს არ შეექმნებოდათ კეთილი აზრი რომის ეკლესიის მიმართ, რომლის წარმომადგენლებადაც ითვლებოდნენ ასეთი ეპისკოპოსნი, მიუხედავად იმისა, რომ მათ რომის პაპი სჯიდა. მაგრამ ამგვარ ვითარებას, როგორც ვხედავთ, მაინც არავითარი უარყოფითი ზეგავლენა არ მოუხდენია, ასე ვთქვათ, ჩვეულებრივი ქართველი ათონელი ბერების კეთილგანწყობილ ურთიერთობაზე ასევე ჩვეულებრივ, უბრალო ლათინ ბერებთან. ამის ნათელი მაგალითია „იოანესა და ექვთიმეს ცხოვრებაში” მოთხრობილი ბენედიქტელი ბერი ლეონისა და ბერი გაბრიელ ქართველის მეგობრობა… და ეს ხდება მაშინ, როდესაც 1054 წელს უკვე მომხდარია „დიდი განხეთქილება” ლათინებსა და ბერძნებს შორის! (ლეონის ბენედიქტელობა რომ სწორედ სარწმუნოებით ლათინობას ნიშნავს და არა მართლმადიდებლობას, ეს უკვე დავასაბუთეთ ჩვენს ერთ-ერთ წინა წერილში, რაზეც მამა ლევანს აღარაფერი უპასუხია. შესაბამისად ეს კონკრეტული საკითხიც დახურულად მიგვაჩნია).
  1. ნურც იმას დავივიწყებთ, რომ ათონზე მტრული დამოკიდებულება სწორედ მართლმადიდებელ ქართველ ბერებსა და მართლმადიდებელ ბერძენ ბერებს შორის არსებობდა. თუ რატომ, ვგონებ ამის განმარტებას არ უნდა საჭიროებდეს ჩვენი ოპონენტი.
  1. გარდა ამისა, საყოველთაოდ ცნობილია, რომ ჯვაროსნები მართლმადიდებლურ ტაძრებშიც ეზიარებოდნენ. მაგალითად, „…ჯვრის მონასტრის მონაზვნებსა და ტამპლიერებს შორის ევქარისტული კავშირი არსებობდა და ხელნაწერში კი ტამპლიერები „ძმებად” იწოდებიან” [7].
  1. დაბოლოს: როგორც ჩემს პირველივე გამოხმაურებაში აღვნიშნავდი „თუკი გავრცელებული მითის მიხედვით, ლათინი ჯვაროსნები ათონურ მონასტრებს მართლაც დაარბევდნენ და ბერებს ამოხოცავდნენ (მათ შორის ქართველებსაც) ამას ძალზედ ნეგატიური გავლენა ექნებოდა ქართველებისა და ლათინების თანამშრომლობაზე ჯვაროსნულ ლაშქრობებში, თუკი საერთოდ შედგებოდა ასეთი თანამშრომლობა” [8]. მაგრამ, საბედნიეროდ, ჩვენ გვაქვს დადასტურებული წყაროები ქართველებისა და ჯვაროსნების ერთობლივ ლაშქრობებთან დაკავშირებული მიმოწერის შესახებ რომის პაპებსა და ქართველ მონარქებს შორის.
პატივცემული დეკანოზი აგრძელებს: „რაც შეეხება ფილიოკვეს, ბ-ნ დავითმა შესაძლოა ახლა აღმოაჩინა, რომ ფილიოკვე შეიძლება დამაბრკოლებელი არ იყოს ორი ეკლესიის საღვთისმეტყველო ინტეგრაციის საქმეში, მაგრამ პირველობა ჩვენს ოპონენტს ამაში არ ეკუთვნის”.
პირველობა? და რატომ ფიქრობს მამა ლევანი, რომ ამ საკითხის გამორკვევა-დადგენაში პირველობის მისაკუთრებას ვცდილობ? აქ კვლავ იგრძნობა, რომ მას ისევ არ წაუკითხავს სტატია „ფილიოკვე – მოხსნილი პრობლემა”. წინააღმდეგ შემთხვევაში, ასეთ ბრალდებას ნამდვილად არ წამოგვიყენებდა, რადგან ამ სტატიაში უბრალოდ გადმოცემულია სხვადასხვა ავტორების (კლასიკოსი თუ თანამედროვე) პოზიციები სწორედ იმის წარმოსაჩენად, რომ სინამდვილეში ფილიოკვეს საკითხი არ შეიცავს დაპირისპირების საფუძველს. მაგრამ, ალბათ, აქ უფრო მთავარი და მისასალმებელი გახლავთ მამა ლევანის საბოლოო თანხმობა, რომ ფილიოკვე რეალურად არ წარმოადგენს პრობლემატურ საკითხს. ეს მართლაც წინ გადადგმული ნაბიჯია!
ბოლო ბრალდება ამგვარად ჟღერს: „და ბოლოს, ვისაც სურს დღეს რომთან ურთიერთობა, იმაზე კი არ უნდა ჰქონდეს აქცენტი თუ რა “პოზიტივები” იყო ისტორიულ წარსულში და თითქოს ამ ყველაფრის “გაპრავებას” ცდილობდეს…”
პირველ რიგში, არ მესმის რატომ არ უნდა წამოვწიოთ წინა პლანზე ამგვარი „პოზიტივები” ისტორიიდან? და მეორე, რას ნიშნავს „გაპრავება”? ორივე მხარემ უნდა აღიაროს საკუთარი დანაშაული წარსულის ურთიერთდაპირისპირებაში. რომის ეკლესიამ ვატიკანის მეორე კრებით (1962-65) აღიარა და დააფასა აღმოსავლეთის მართლმადიდებელი ეკლესია… ასევე 2000 წელს რომის პაპმა საჯარო სინანული გამოთქვა წარსულში კათოლიკური ეკლესიის იერარქების მიერ ჩადენილ დანაშაულობათა გამო (ინკვიზიცია, ყმაწვილთა კასტრაცია…). ჩვენ, მართლმადიდებლებმა რა გავაკეთეთ მსგავსი? იქნებ მითხრათ, რომ უცოდველები ვართ ამ მხრივ? ბიზანტიასა და მეფის რუსეთში არ უსწორდებოდნენ მორალურად და ფიზიკურად არაორთოდოქსულად მოაზროვნეებს? მოგიყვანოთ ფაქტები და ისტორიული წყაროები? 1965 წელს მსოფლიო პატრიარქმა ათენაგორამ რომის პაპთან ერთად ხელი მოაწერა განცხადებას, რომლის მიხედვითაც ორივე მხარე აღიარებდა საკუთარ დანაშაულს 1054 წელს დიდი განხეთქილების „მოწყობაში”. მას აქეთ ეს ჩვენი „მესამე რომი” გაიძახის, რომ მსოფლიო პატრიარქი არასწორად მოიქცა და რომ ჩვენ მოსანანიებელი არაფერი გვაქვს! გვეყოფა სინდისი, რომ მოსკოვს დავეთანხმოთ?
დასასრულ, მინდა ნათლად აღვნიშნო, რომ სულაც არ ვცდილობ წარსულში ლათინებთან (კათოლიკებთან) ურთიერთობის ცალსახად დადებითი რაკურსით წარმოჩენას. რასაკვირველია, იყო სამარცხვინო ქმედებებიც ორივე მხრიდან. მაგრამ ამ შემთხვევაში მთელი ჩემი ძალისხმევა იქითკენ არის მიმართული, რომ სწორედ ის „პოზიტივები” წარმოჩინდეს, რაც ნამდვილად არსებობდა დასავლურ საქრისტიანოსთან ურთიერთობაში, რადგან მამა ლევანის მიერ განვითარებულ დისკურსში მათი მიჩქმალვის ან ძალიან საეჭვო ინტერპრეტაციით წარმოდგენის ტენდენცია შეინიშნება. ამ მხრივ, განსაკუთრებით საგანგაშო იყო გიორგი მთაწმინდელის ანტი-რომაულ მოღვაწედ წარმოჩენის ის მეთოდი, რომელსაც პატივცემულმა დეკანოზმა მიმართა.
პ.ს.
ვფიქრობ, რომ მამა ლევანი ისევ გვიპასუხებს. ჩემის მხრივ, კი მას ვანუგეშებ, რომ არ ამომიწურავს ამ საკითხზე მსჯელობა. ასე რომ, პოლემიკა ჯერ არ დასრულებულა 🙂

 

შენიშვნები:
[1] აღნიშნული დეკრეტები ქართულ ენაზე იხ.: ვატიკანის II კრება (1962-1965): კონსტიტუციები, დეკრეტები, დეკლარაციები. თარგმნა ლელა ალექსიძემ. თბ.: ქრისტ. თეოლ. და კულტ. ცენტრი, 2006
[2] ეპისტოლე Orientale Lumen ქართულ ენაზე იხ. კრებულში: „ეძღვნება რომის პაპს იოანე პავლე მეორეს”. მისი აღსაყდრების 25-ე წლისთავთან დაკავშირებით. თარგმანი იტალიურიდან გაგა შურღაიასი, თბილისი 2004
[3] იოანე პავლე მეორე, ენციკლიკა Ut Unum Sint, ქართული თარგმანი იხ. ვებ-გვერდზე: http://geocatholics.com/რაითა-ყოველნი-ერთ-იყვნენ/
[4] სონღულაშვილი, მიხეილ. ტეზეს გამოცდილება // ჟურნ. „სოლიდარობა” #35, 2010, 102
[5] Harris, Jonathan. Byzantium and the Crusades. New York: Hambledon & London, 2003
[6] Оболенский Д. Византийское Содружество Наций. Шесть византийских портретов М.: Янус-К, 1998, 500.
[7] კაზარიანი, ი. რომის საყდარსა და საქართველოს ეკლესიას შორის ურთიერთობის მოკლე მიმოხილვა (XI-XIII სს.) // http://www.orthodoxtheology.ge/2011/09/xi-xiii.html
[8] თინიკაშვილი, დ. ქართლის ეკლესიის დასავლური ორიენტაციის შესახებ // http://azrebi.ge/index.php?m=734&newsid=374
წერილი გამოქვეყნდა 2011 წლის 27 დეკემბერს ილიას სახელმწიფო უნივერსიტეტის მიერ დაფუძნებულ ვებ-გვერდზე (azrebi.ge), რომელიც ამჟამად აღარ ფუნქციონირებს. წერილის ლინკი:
http://azrebi.ge/index.php?m=734&newsid=393

 

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s